اشعار ناب حافظ

معنی بیت «بر شمع نرفت از گذر آتش دل» حافظ:

در شمع، دود نتیجهٔ احتراق ناقص است؛ ذرات کربن نیم‌سوخته نور را جذب می‌کنند و تاریک دیده می‌شوند. به همین دلیل آنچه بالای سر می‌رود، نه شعله که سایهٔ سوختن است. حافظ این پارادوکس فیزیکی را به زبان عشق برگردانده: رنجِ نمایان، محصول جان‌سوختگی است. در عصب‌شناسی هم دردهای عاطفی همان مسیر درد فیزیکی را فعال می‌کنند؛ یعنی «سوز جگر» استعاره نیست.

راهکار:

این بیت را از لنز شیمی احتراق هم می‌شود دید: آنچه بر سر انسان دود می‌شود، همان مادهٔ نیم‌سوختهٔ آرزوست؛ یعنی رنج، نشانهٔ وجود آتش است نه نبودش. اگر دود می‌آید، هنوز جرقه‌ای هست.