انسان بودن در میان حرامزادهها؛ معنی واقعی انسانیت:
در روانشناسی به این «اثر نافرمانی اخلاقی» میگویند: آزمایشهای سولومون آس در دهه ۵۰ نشان داد وقتی جمع نظری اشتباه میدهد، فقط ۲۵٪ افراد مقاومت میکنند؛ اما اگر یک نفر جواب درست بدهد، نرخ مقاومت جمع به ۶۴٪ میرسد. یعنی یک «آدم بودن» در میان حرامزادهها بیاثر نیست؛ مغز بقیه را از همرنگی رها میکند. سؤال این است: آن یک نفر که جرئت داشت، چطور از فشار جمع درنیامد؟
راهکار:
این جمله را میشود به جای یک طعنه، یک مختصات اخلاقی خواند: «انسان بودن» یعنی در محیطی که بیاخلاقی عادی است، باز هم انتخاب کردن. همین انتخابِ بیسر و صدا، الگویی میشود که دیگران ناخودآگاه از آن کپی میکنند.