تنهایی خدا؛ پارادوکس تنهاییها:
در عصبشناسی، تنهایی انتخابی (خلوت) شبکهٔ حالت پیشفرض مغز را فعال میکند؛ همان شبکهای که هنگام تفکر خودارجاع و تجارب عرفانی روشن میشود. مولانا نیز میگفت: «خلوت گزیده را ز خلق، تا با خدا نشستهای». این پارادوکس که تنهایی خدا، تنهایی را تنها نمیگذارد، احتمالاً ریشه در این دارد که عمیقترین خلوتها در واقع پر از حضور است. آیا تابهحال خلوتتان را نه خالی که سرشار از «دیگری» یافتهاید؟
راهکار:
این نگاه عرفانی میگوید تنهایی واقعی هرگز خالی نیست؛ گویی در دل تاریکترین خلوتها، نوری حضور دارد که حتی سایهٔ تنهایی را هم محو میکند. از منظر روانشناسی، این «تنهایی تنها نگذاشتن» میتواند یادآور آن باشد که خلوت گاهی بهترین همراه برای کشف خود است، نه فرار از جمع.