علی زمانه

چرا مردم دیروز علی را نشناختند و ما امروز قضاوتشان می‌کنیم؟:

خطای پس‌نگری نشان می‌دهد انسان پس از دانستن نتیجه، گذشته را قابل پیش‌بینی‌تر از آنچه بود می‌بیند؛ ما امروز علی را از پشت عینک تاریخ می‌بینیم، اما مردم آن روز در غبار منافع و تبلیغات قبیله‌ای تصمیم می‌گرفتند. تاریخ‌نگاری نیز اغلب روایت فاتحان است و چهره اصلاحگران را پس از حذفشان تطهیر می‌کند؛ به همین دلیل قضاوت ما درباره مردم گذشته، بیش از آنکه اخلاقی باشد، ناشی از آگاهی پسینی است.

راهکار:

متن را می‌توان از زاویهٔ «شناخت در لحظه» بازخوانی کرد: سخت‌ترین کار این نیست که علیِ دیروز را ستایش کنیم، بلکه این است که میان هیاهوی امروز، مصداقِ همان معیارها را پیش از قضاوت تاریخ تشخیص دهیم.