سه شاه ترک تاریخ ایران: نادر، آغامحمدخان و عباس صفوی:
پارادوکس تاریخی عمیقی اینجا خفته است: سه شاهی که در حافظهی جمعی «تُرک» خوانده میشوند، در واقع ستونهای ایرانیت مدرن را برپا کردند. نادر افشار با شکست عثمانی، آغامحمدخان قاجار با یکپارچهسازی قلمرو فروپاشیده، و عباس صفوی با تمرکز قدرت و ترویج فرهنگ فارسی، همگی مرزهای هویتی را پیچیدهتر کردند. جالب آنکه همزمان با تُرکبودن، سرسختترین مدافعان تمامیت ارضی ایران در برابر تُرکان عثمانی بودند. هویت سیال است.
راهکار:
نکتهای برای تکمیل: این سه فرمانروا از قبایل تُرکتبار برخاستند، اما هر یک به شکلی متفاوت با ایرانیت تعامل داشتند. عباس صفوی فارسی را زبان رسمی دربار کرد و نادر افشار با وجود تبار افشاری، بهشدت ملیگرا بود و در پی احیای مرزهای تاریخی ایران. آغامحمدخان نیز با خشونت تمام، یکپارچگی سیاسی ایران را پس از فروپاشی صفویه رقم زد. کاوش در تناقض تُرکبودگی و ایرانسازی میتواند پروژهی تحقیقاتی جذابی باشد.