عدم بخشش دشمن

جمله بحث‌برانگیز چگوارا: رحم به ظالم بزرگ‌ترین گناه:

نکته‌ای مغفول: این جمله ریشه در «تناقض مدارا» دارد. کارل پوپر ثابت کرد اگر جامعه‌ای به افراد نابردبار آزادی دهد، مدارا خودش را نابود می‌کند. پس رحم به ظالم نه‌تنها گناه، بلکه خودکشی اجتماعی است. اما تاریخ پر از نمونه‌هایی است که همین منطق به بهانه‌ای برای خشونت نامحدود بدل شده. سوال تلخ: آیا انسان می‌تواند ظالم را بدون تبدیل شدن به ظلمی نو از میان بردارد؟

راهکار:

این جمله روایت انقلابیِ «تناقضِ مدارا» از کارل پوپر است: اگر به ظالم رحم کنی، مدارا نابود می‌شود. اما تاریخ نشان داده اجرای بی‌رحم این اصل خودش به ظلم بدل می‌شود. چالش دقیقش اینجاست: مرز بین رحمِ ساده‌لوحانه و ظلمِ ضدظلم کجاست؟ برای عمق‌بخشی به بحث، جملات مشابه از فرانتس فانون یا مالکوم ایکس را مرور کن.