آب رفته به رود برنمیگردد

آب رفته به رود برمی‌گردد اما ماهی مرده برنمی‌گردد:

در ترمودینامیک، بازگشت آب به رود یعنی بازیابی انرژی در سطح کلان، اما مرگ ماهی افزایش آنتروپی در سطح فردی است؛ سیستم می‌تواند به تعادل قبلی برگردد و اجزایش نه. همین شکاف، اصل «جبران‌ناپذیری موضعی» است: خسارت کلان قابل ترمیم، خسارت فردی غالباً صفر و یک است. آیا عدالت سیستمی بدون ترمیم فردی معنا دارد؟

راهکار:

این بیت را می‌توان با «هزینه فرصت» خواند: بازگشت شرایط کلی، ضررِ سوخته را زنده نمی‌کند. به‌جای تمرکز بر آبِ برگشته، می‌توان پرسید چه سدی یا مسیر امنی برای ماهی‌های بعدی می‌سازیم؛ همین، تفسیر تازه‌ای از تصویر است.