اعتراض به تقدیر

شکایت از خدا و احساس وظیفه:

در الهیات، مفهوم «تئودیسه» یا توجیه شر در برابر خدای قادر مطلق، یکی از پیچیده‌ترین معضلات فلسفی است. فیلسوفانی مانند لایبنیتز معتقد بودند ما در «بهترین جهان ممکن» زندگی می‌کنیم، حال آنکه درد و رنج، این ادعا را به چالش می‌کشد. آیا رنج می‌تواند معنایی داشته باشد که از دید محدود ما پنهان است؟

راهکار:

این حسِ دوگانه نسبت به خدا، در ادبیات عرفانی با مفهوم «شِکوه» شناخته می‌شود؛ شکایتی که خود نوعی از راز و نیاز و نزدیکی است، مانند گلایه‌های حافظ یا مولانا.